descartesclytie0x/descartes-math-platform
บทที่ 50 ตัวแปรสุ่มและการแจกแจงความน่าจะเป็นตรงกับหนังสือ เพิ่มเติม ม.6 เล่ม 2 บทที่ 4เพิ่มเติม

50.5 แบบฝึกหัด

ทำในกระดาษก่อน แล้วค่อยใส่คำตอบให้เว็บตรวจ ตอบผิดได้ไม่จำกัดครั้ง ติดจริงๆ ค่อยเปิดคำใบ้ทีละขั้น และเปิดวิธีทำหลังทำเสร็จแล้วเท่านั้น

ข้อ 1 เติมความน่าจะเป็น

ระดับง่าย เฉพาะสายเพิ่มเติม

X=0,1,2X=0,1,2 มีโอกาส 0.1,0.6,c0.1,0.6,c จงหา cc

คำใบ้ขั้นที่ 1

ความน่าจะเป็นทุกค่าต้องรวมหนึ่ง

ดูวิธีทำ
  1. ตารางการแจกแจงที่ใช้ได้ต้องมีความน่าจะเป็นรวมทุกค่าเท่ากับ 11
  2. ตั้งสมการ 0.1+0.6+c=10.1+0.6+c=1
  3. ย้ายข้างได้ c=1−0.1−0.6=0.3c=1-0.1-0.6=0.3 ค่านี้ไม่ติดลบ ตารางจึงใช้ได้

ข้อ 2 เงื่อนไขทวินาม

ระดับง่าย เฉพาะสายเพิ่มเติม

ข้อใดเข้ากับทวินามโดยตรง

คำตอบ

คำใบ้ขั้นที่ 1

ตรวจจำนวนครั้งคงที่ สองผล อิสระ และโอกาสคงที่

ดูวิธีทำ

ตรวจสี่เงื่อนไขของทวินามทีละตัวเลือก คือจำนวนครั้งคงที่ แต่ละครั้งมีสองผล โอกาสสำเร็จเท่ากันทุกครั้ง และแต่ละครั้งเป็นอิสระ

  1. โยนเหรียญอิสระสิบครั้งแล้วนับหัว จำนวนครั้งคงที่ n=10n=10 แต่ละครั้งได้หัวหรือก้อย โอกาสหัวเท่ากันทุกครั้ง และการโยนไม่ขึ้นต่อกัน ครบทั้งสี่ข้อ จึงเป็น B(10,p)B(10,p)
  2. หยิบสองลูกไม่คืนแล้วนับแดง โอกาสได้แดงในครั้งที่สองขึ้นกับว่าครั้งแรกได้แดงหรือไม่ จึงขาดเงื่อนไขโอกาสคงที่และความเป็นอิสระ
  3. เวลารอรถเป็นค่าที่วัดได้ต่อเนื่อง ไม่ใช่จำนวนครั้งที่สำเร็จ จึงไม่ใช่ทวินาม

คำตอบคือข้อแรก

ข้อ 3 ค่าคาดหมาย

ระดับง่าย เฉพาะสายเพิ่มเติม

X=0,5X=0,5 ด้วยโอกาส 0.6,0.40.6,0.4 จงหา E(X)E(X)

คำใบ้ขั้นที่ 1

คูณแต่ละค่าด้วยโอกาสแล้วบวก

ดูวิธีทำ
  1. ค่าคาดหมายคือผลบวกของค่าแต่ละค่าคูณโอกาสของค่านั้น E(X)=∑xp(x)E(X)=\sum xp(x)
  2. E(X)=0(0.6)+5(0.4)=0+2=2E(X)=0(0.6)+5(0.4)=0+2=2
  3. ค่า 22 อยู่ใกล้ 00 มากกว่า 55 เพราะ X=0X=0 มีโอกาสมากกว่า สมเหตุสมผล

ข้อ 4 หัวหนึ่งครั้ง

ระดับกลาง เฉพาะสายเพิ่มเติม

โยนเหรียญยุติธรรมสามครั้ง โอกาสหัวหนึ่งครั้งเท่าไร

คำใบ้ขั้นที่ 1

มีสามตำแหน่งที่หัวครั้งเดียวเกิดได้

ดูวิธีทำ
  1. ให้ XX เป็นจำนวนหัว การโยนเป็นอิสระ จำนวนครั้งคงที่ และโอกาสหัวเท่ากัน จึงได้ X∼B(3,1/2)X\sim B(3,1/2)
  2. ลำดับที่มีหัวพอดีหนึ่งครั้งคือ HTT THT TTH มี (31)=3\binom31=3 ลำดับ แต่ละลำดับมีโอกาส (1/2)1(1/2)2=1/8(1/2)^1(1/2)^2=1/8
  3. P(X=1)=(31)(1/2)1(1/2)2=3×18=38P(X=1)=\binom31(1/2)^1(1/2)^2=3\times\dfrac18=\dfrac38

ข้อ 5 จุดกับช่วง

ระดับง่าย เฉพาะสายเพิ่มเติม

อธิบายว่าทำไมความสูงของโค้งปกติที่จุดหนึ่งไม่ใช่ความน่าจะเป็น ณ จุดนั้น

คำใบ้ขั้นที่ 1

แยกความสูงของโค้งกับพื้นที่ใต้โค้ง

ดูเฉลยและเกณฑ์ตรวจ
  1. ความสูงของโค้งปกติที่จุดหนึ่งคือความหนาแน่น บอกว่าค่าแถวนั้นเกิดหนาแน่นแค่ไหน แต่ยังไม่ใช่ความน่าจะเป็น
  2. ความน่าจะเป็นของตัวแปรต่อเนื่องคือพื้นที่ใต้โค้งบนช่วง ซึ่งเท่ากับความสูงโดยประมาณคูณความกว้างของช่วง
  3. จุดเดี่ยวมีความกว้างศูนย์ พื้นที่จึงเป็นศูนย์ ความน่าจะเป็นที่ได้ค่าใดค่าหนึ่งพอดีจึงเป็นศูนย์ แม้ค่านั้นเป็นไปได้และความสูงของโค้งตรงนั้นเป็นบวก
  4. ผลที่ตามมาคือ P(a≤X≤b)=P(a<X<b)P(a\le X\le b)=P(a<X<b) สำหรับตัวแปรต่อเนื่อง

ข้อ 6 เกมงานโรงเรียน

ระดับกลาง เฉพาะสายเพิ่มเติม

เกมสมมติมีโอกาส 1/41/4 ได้ 2020 บาท นอกนั้นได้ศูนย์ ค่าเล่น 66 บาท กำไรคาดหมายกี่บาท

คำใบ้ขั้นที่ 1

คำนวณรายรับคาดหมายก่อนหักค่าเล่น

ดูวิธีทำ
  1. ให้ XX เป็นรางวัล X=20X=20 ด้วยโอกาส 1/41/4 และ X=0X=0 ด้วยโอกาส 3/43/4
  2. รางวัลคาดหมาย E(X)=20⋅14+0⋅34=5E(X)=20\cdot\dfrac14+0\cdot\dfrac34=5 บาท
  3. กำไรสุทธิคือ X−6X-6 ใช้สมบัติ E(X+b)=E(X)+bE(X+b)=E(X)+b ได้ 5−6=−15-6=-1 บาท
  4. เกมนี้เสียเปรียบผู้เล่นเฉลี่ยครั้งละ 11 บาท จะเป็นเกมยุติธรรมเมื่อค่าเล่นเท่ากับ 55 บาท

ข้อ 7 ตรวจชิ้นงาน

ระดับกลาง เฉพาะสายเพิ่มเติม

ชิ้นงานอิสระแต่ละชิ้นเสียด้วยโอกาส 0.10.1 ตรวจ 3030 ชิ้น คาดหมายชิ้นเสียกี่ชิ้น

คำใบ้ขั้นที่ 1

ใช้ค่าคาดหมายของทวินาม n คูณ p

ดูวิธีทำ
  1. นับชิ้นเสีย จึงให้ชิ้นเสียเป็นสำเร็จ ชิ้นงานอิสระกัน จำนวนชิ้นคงที่ และโอกาสเสียเท่ากันทุกชิ้น ได้ X∼B(30,0.1)X\sim B(30,0.1)
  2. ค่าคาดหมายของทวินามคือ E(X)=np=30(0.1)=3E(X)=np=30(0.1)=3 ชิ้น
  3. ค่านี้เป็นค่าเฉลี่ยระยะยาว การตรวจแต่ละรอบอาจพบเสียมากหรือน้อยกว่า 33 ชิ้นได้

ข้อ 8 หางปกติ

ระดับยาก เฉพาะสายเพิ่มเติม

X∼N(100,152)X\sim N(100,15^2) ให้ Φ(1)=0.8413\Phi(1)=0.8413 จงหา P(X>115)P(X>115) ตอบเป็นทศนิยมสี่ตำแหน่ง

คำใบ้ขั้นที่ 1

แปลงขอบเป็น z แล้วใช้หนึ่งลบพื้นที่หางซ้าย

ดูวิธีทำ
  1. แปลงขอบเป็นคะแนนมาตรฐาน z=115−10015=1z=\dfrac{115-100}{15}=1 ตัวหารคือส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 1515 ไม่ใช่ความแปรปรวน 225225
  2. P(X>115)=P(Z>1)P(X>115)=P(Z>1) เป็นพื้นที่หางขวา
  3. Φ(1)=0.8413\Phi(1)=0.8413 เป็นพื้นที่ทางซ้าย หางขวาจึงเท่ากับ 1−0.8413=0.15871-0.8413=0.1587
  4. ตรวจด้วยกฎ 68 95 99.7 นอกช่วง μ±σ\mu\pm\sigma มีราว 32%32\% แบ่งสองข้างได้ข้างละราว 16%16\% ใกล้กับ 0.15870.1587

ข้อ 9 จับสลากเลขที่

ระดับกลาง เฉพาะสายเพิ่มเติม

ครูจับสลากเลขที่ 11 ถึง 4040 หนึ่งใบ ทุกใบมีโอกาสเท่ากัน ให้ XX เป็นเลขที่ที่ได้ จงหาโอกาสที่ XX หารด้วย 55 ลงตัว หรือ XX มากกว่า 3636 ตอบเป็นเศษส่วนหรือทศนิยม

คำใบ้ขั้นที่ 1

ทุกเลขที่มีโอกาส 1/401/40 เท่ากัน นับจำนวนเลขที่ที่เข้าเงื่อนไข

คำใบ้ขั้นที่ 2

ระวังเลขที่ที่เป็นทั้งพหุคูณของ 55 และมากกว่า 3636 อย่านับซ้ำ

ดูวิธีทำ
  1. ทุกเลขที่มีโอกาส 1/401/40 เท่ากัน XX จึงมีการแจกแจงเอกรูป โอกาสของเหตุการณ์เท่ากับจำนวนค่าที่เข้าเงื่อนไขหารด้วย 4040
  2. หารด้วย 55 ลงตัวคือ 5,10,…,405,10,\ldots,40 มี 40/5=840/5=8 ค่า
  3. มากกว่า 3636 คือ 37,38,39,4037,38,39,40 มี 44 ค่า
  4. ค่า 4040 อยู่ในทั้งสองกลุ่ม ใช้หลักการบวกแบบหักส่วนซ้ำ ได้ 8+4−1=118+4-1=11 ค่า ไม่ใช่ 1212 ค่า
  5. ตรวจด้วยการไล่ค่า 5,10,15,20,25,30,35,37,38,39,405,10,15,20,25,30,35,37,38,39,40 ได้ 1111 ค่า โอกาสจึงเป็น 11/40=0.27511/40=0.275

ข้อ 10 คะแนนติดกลุ่มบนสุด

ระดับยาก เฉพาะสายเพิ่มเติม

คะแนนสอบคัดเลือกตามแบบจำลอง N(50,152)N(50,15^2) ผู้ที่อยู่ในกลุ่มร้อยละ 2.52.5 บนสุดจะได้ทุน ต้องได้อย่างน้อยกี่คะแนน กำหนด Φ(1.96)=0.9750\Phi(1.96)=0.9750 ตอบเป็นทศนิยมหนึ่งตำแหน่ง

คะแนน

คำใบ้ขั้นที่ 1

กลุ่มร้อยละ 2.52.5 บนสุดคือหางขวาพื้นที่ 0.0250.025 จึงต้องการ zz ที่พื้นที่ซ้ายเป็น 0.9750.975

คำใบ้ขั้นที่ 2

แปลงกลับด้วย x=μ+zσx=\mu+z\sigma

ดูวิธีทำ
  1. กลุ่มร้อยละ 2.52.5 บนสุดคือพื้นที่หางขวา 0.0250.025 พื้นที่ทางซ้ายของคะแนนตัดจึงเป็น 1−0.025=0.9751-0.025=0.975
  2. ตารางให้ Φ(1.96)=0.9750\Phi(1.96)=0.9750 คะแนนตัดจึงมีคะแนนมาตรฐาน z=1.96z=1.96 เป็นบวกเพราะอยู่เหนือค่าเฉลี่ย
  3. แปลงกลับจาก z=x−μσz=\dfrac{x-\mu}{\sigma} ได้ x=μ+zσ=50+1.96(15)=50+29.4=79.4x=\mu+z\sigma=50+1.96(15)=50+29.4=79.4 คะแนน
  4. ตรวจความสมเหตุสมผล ตามกฎ 68 95 99.7 ราว 95%95\% อยู่ใน μ±2σ\mu\pm2\sigma หางขวาจึงมีราว 2.5%2.5\% เหนือ 50+2(15)=8050+2(15)=80 คำตอบ 79.479.4 ใกล้ 8080 ตรงกัน