descartesclytie0x/descartes-math-platform
บทที่ 7 อัตราส่วน สัดส่วน และร้อยละตรงกับหนังสือ ม.1 เล่ม 2 บทที่ 2

7.4 ร้อยละ

แก้มสอบวิชาคณิตศาสตร์ได้ 18 คะแนนจากคะแนนเต็ม 24 สอบวิทยาศาสตร์ได้ 21 คะแนนจากคะแนนเต็ม 30 วิชาไหนทำได้ดีกว่า ดูแค่ 18 กับ 21 ตอบไม่ได้ เพราะคะแนนเต็มไม่เท่ากัน ต้องเทียบให้คะแนนเต็มเท่ากันก่อน และคะแนนเต็มที่ทุกคนตกลงใช้คือ 100

ร้อยละคืออะไร

นิยาม

ร้อยละคืออัตราส่วนที่จำนวนที่สองเป็น 100100 ร้อยละ aa เขียนเป็น a%a\% อ่านว่า aa เปอร์เซ็นต์ และมีความหมายเดียวกับ a:100a : 100 หรือ a100\dfrac{a}{100}

ตัวอย่าง 1

คะแนนของแก้มทั้งสองวิชาคิดเป็นร้อยละเท่าไร วิชาไหนทำได้ดีกว่า

  1. คณิตศาสตร์ 1824=34\dfrac{18}{24} = \dfrac{3}{4} ทำตัวส่วนให้เป็น 100100 โดยคูณทั้งเศษและส่วนด้วย 2525 ได้ 75100\dfrac{75}{100} คือร้อยละ 75
  2. วิทยาศาสตร์ 2130=710\dfrac{21}{30} = \dfrac{7}{10} คูณทั้งเศษและส่วนด้วย 1010 ได้ 70100\dfrac{70}{100} คือร้อยละ 70
  3. ร้อยละ 75 มากกว่าร้อยละ 70 แก้มทำคณิตศาสตร์ได้ดีกว่า ทั้งที่คะแนนดิบน้อยกว่า

เปลี่ยนไปมาระหว่างเศษส่วน ทศนิยม และร้อยละ

ร้อยละคือเศษส่วนที่มีตัวส่วนเป็น 100 จึงเปลี่ยนไปมาได้ง่าย จากเศษส่วนหรือทศนิยม ให้คูณด้วย 100 แล้วเติม % จากร้อยละ ให้หารด้วย 100

เศษส่วน12\tfrac{1}{2}14\tfrac{1}{4}35\tfrac{3}{5}18\tfrac{1}{8}225\tfrac{2}{25}65\tfrac{6}{5}
ทศนิยม0.50.50.250.250.60.60.1250.1250.080.081.21.2
ร้อยละ50%50\%25%25\%60%60\%12.5%12.5\%8%8\%120%120\%

ร้อยละมากกว่า 100 ได้ เช่น 120%120\% แปลว่ามากกว่าทั้งหมดอยู่อีก 20%20\% เจอบ่อยตอนพูดถึงราคาที่บวกภาษี หรือยอดขายที่เพิ่มขึ้น

ลองคิดก่อน

0.080.08 เป็นร้อยละเท่าไร ฟ้าตอบว่าร้อยละ 80 ถูกไหม

ดูคำตอบ

ไม่ถูก คูณด้วย 100 คือเลื่อนจุดทศนิยมไปทางขวาสองตำแหน่ง 0.08×100=80.08 \times 100 = 8 จึงเป็นร้อยละ 8 ส่วนร้อยละ 80 คือ 0.80.8 ตรวจด้วยเศษส่วนก็ได้ 0.08=81000.08 = \tfrac{8}{100}

ร้อยละเป็นภาพ

แถบข้างล่างยาวเท่ากับจำนวนทั้งหมด ซึ่งคือร้อยละ 100 ส่วนที่ระบายสีคือร้อยละที่เลือก ตัวเลขบนแถบบอกว่าส่วนนั้นเป็นจำนวนเท่าไร

ตั้งจำนวนทั้งหมดเป็น 240 แล้วเลื่อนร้อยละไปที่ 25 50 และ 75 สังเกตว่าส่วนที่ระบายสีเป็นหนึ่งในสี่ ครึ่งหนึ่ง และสามในสี่ของแถบ ลองเลื่อนเกิน 100 ด้วย

โจทย์ร้อยละสามแบบ

โจทย์ร้อยละมีสามปริมาณ คือ ส่วน ทั้งหมด และร้อยละ โจทย์จะให้มาสองตัวแล้วถามตัวที่เหลือ ทั้งสามแบบใช้สัดส่วนเดียวกันได้หมด

สัดส่วนของร้อยละ

ส่วนทั้งหมด=ร้อยละ100\frac{\text{ส่วน}}{\text{ทั้งหมด}} = \frac{\text{ร้อยละ}}{100}

ตัวอย่าง 2

หาส่วน ร้อยละ 15 ของ 240 คือเท่าไร

  1. ให้ส่วนเป็น xx ได้ x240=15100\dfrac{x}{240} = \dfrac{15}{100}
  2. คูณทั้งสองข้างด้วย 240240 ได้ x=15×240100=36x = \dfrac{15 \times 240}{100} = 36
  3. ร้อยละ 15 ของ 240 คือ 36

ตัวอย่าง 3

หาร้อยละ ห้องหนึ่งมีนักเรียน 45 คน ใส่แว่น 27 คน นักเรียนที่ใส่แว่นคิดเป็นร้อยละเท่าไร

  1. ส่วนคือ 27 คน ทั้งหมดคือ 45 คน ให้ร้อยละเป็น xx ได้ 2745=x100\dfrac{27}{45} = \dfrac{x}{100}
  2. คูณทั้งสองข้างด้วย 100100 ได้ x=27×10045=60x = \dfrac{27 \times 100}{45} = 60
  3. นักเรียนที่ใส่แว่นคิดเป็นร้อยละ 60

ตัวอย่าง 4

หาทั้งหมด โรงเรียนเก็บขวดพลาสติกได้ 42 กิโลกรัม คิดเป็นร้อยละ 35 ของเป้าหมาย เป้าหมายคือกี่กิโลกรัม

  1. 42 กิโลกรัมคือส่วน ส่วนเป้าหมายคือทั้งหมด ให้เป้าหมายเป็น xx ได้ 42x=35100\dfrac{42}{x} = \dfrac{35}{100}
  2. คูณไขว้ 35x=420035x = 4200 ได้ x=120x = 120
  3. เป้าหมายคือ 120 กิโลกรัม ตรวจ ร้อยละ 35 ของ 120 คือ 0.35×120=420.35 \times 120 = 42 ถูกต้อง

ลองคิดก่อน

ตัวอย่าง 4 ถ้ารีบคิดว่า "ร้อยละ 35 ของ 42" จะได้ 0.35×42=14.70.35 \times 42 = 14.7 กิโลกรัม คำตอบนี้ผิดตรงไหน

ดูคำตอบ

42 กิโลกรัมเป็นแค่ร้อยละ 35 ของเป้าหมาย เป้าหมายต้องมากกว่า 42 ไม่ใช่น้อยกว่า ที่ผิดคือเอา 42 ไปเป็นทั้งหมด ก่อนตั้งสัดส่วนให้ถามว่าในโจทย์อะไรคือทั้งหมด มักเป็นคำที่ตามหลังคำว่า "ของ" ในประโยค ร้อยละ 35 ของเป้าหมาย

เพิ่มขึ้นหรือลดลงร้อยละเท่าไร

ร้อยละของการเปลี่ยนแปลงเทียบกับค่าเดิมเสมอ คือหาว่าเปลี่ยนไปเท่าไร แล้วถามว่าเป็นร้อยละเท่าไรของค่าเดิม

ตัวอย่าง 5

สหกรณ์โรงเรียนขายสมุดได้ 120 เล่มในเดือนที่แล้ว และ 150 เล่มในเดือนนี้ ยอดขายเพิ่มขึ้นร้อยละเท่าไร

  1. เพิ่มขึ้น 150−120=30150 - 120 = 30 เล่ม
  2. ค่าเดิมคือ 120 เล่ม ร้อยละของที่เพิ่มคือ 30120×100=25\dfrac{30}{120} \times 100 = 25
  3. ยอดขายเพิ่มขึ้นร้อยละ 25 หรือมองอีกแบบ ยอดขายเดือนนี้เป็นร้อยละ 150120×100=125\tfrac{150}{120} \times 100 = 125 ของเดือนที่แล้ว

ถ้าหารด้วย 150 แทน จะได้ร้อยละ 20 ซึ่งผิด เพราะ 150 เป็นค่าใหม่ ไม่ใช่ค่าเดิม

สรุป

  • ร้อยละ aa คือ a:100a : 100 หรือ a100\tfrac{a}{100}
  • เศษส่วนหรือทศนิยมเป็นร้อยละ คูณด้วย 100 ร้อยละเป็นทศนิยม หารด้วย 100
  • โจทย์ร้อยละทุกแบบใช้ ส่วนทั้งหมด=ร้อยละ100\tfrac{\text{ส่วน}}{\text{ทั้งหมด}} = \tfrac{\text{ร้อยละ}}{100} หาให้ได้ก่อนว่าอะไรคือทั้งหมด
  • เพิ่มขึ้นหรือลดลงร้อยละเท่าไร เทียบกับค่าเดิมเสมอ