descartesclytie0x/descartes-math-platform
บทที่ 37 ฟังก์ชันเอกซ์โพเนนเชียลและฟังก์ชันลอการิทึมตรงกับหนังสือ เพิ่มเติม ม.4 เล่ม 2 บทที่ 2เพิ่มเติม

37.5 แบบฝึกหัด

ทำในกระดาษก่อน แล้วค่อยใส่คำตอบให้เว็บตรวจ ตอบผิดได้ไม่จำกัดครั้ง ติดจริงๆ ค่อยเปิดคำใบ้ทีละขั้น และเปิดวิธีทำหลังทำเสร็จแล้วเท่านั้น

ข้อ 1 สมการฐานเดียวกัน

ระดับง่าย เฉพาะสายเพิ่มเติม

แก้ 2x+1=322^{x+1}=32

คำใบ้ขั้นที่ 1

เขียนสามสิบสองเป็นกำลังฐานสอง

คำใบ้ขั้นที่ 2

เทียบเลขชี้กำลังแล้วแก้หา x

ดูวิธีทำ

เขียนทั้งสองข้างเป็นกำลังของฐานเดียวกันก่อน 32=2532=2^5 สมการจึงเป็น 2x+1=252^{x+1}=2^5

ฟังก์ชัน 2x2^x เป็นหนึ่งต่อหนึ่ง ฐานเท่ากันแล้วเลขชี้กำลังต้องเท่ากัน ได้ x+1=5x+1=5 แล้ว x=4x=4

ตรวจ 24+1=25=322^{4+1}=2^5=32 ถูกต้อง

ข้อ 2 ค่าลอการิทึม

ระดับง่าย เฉพาะสายเพิ่มเติม

หา log⁡5(1/125)\log_5(1/125)

คำใบ้ขั้นที่ 1

เขียนหนึ่งส่วนร้อยยี่สิบห้าเป็นกำลังฐานห้า

ดูวิธีทำ

ถามว่ายก 55 กำลังเท่าไรจึงได้ 1125\tfrac{1}{125} เขียน 125=53125=5^3 แล้วใช้เลขชี้กำลังลบ 1125=5−3\tfrac{1}{125}=5^{-3}

จึงได้ log⁡5(1/125)=−3\log_5(1/125)=-3 คำตอบติดลบได้ เพราะอาร์กิวเมนต์ 1125\tfrac{1}{125} น้อยกว่า 11 ขณะที่ฐานมากกว่า 11

ข้อ 3 ตรวจโดเมนก่อนรับราก

ระดับกลาง เฉพาะสายเพิ่มเติม

แก้ log⁡3(x−2)+log⁡3(x+2)=2\log_3(x-2)+\log_3(x+2)=2

คำใบ้ขั้นที่ 1

ตรวจว่า x ต้องมากกว่าสองก่อนรวมลอการิทึม

คำใบ้ขั้นที่ 2

รวมเป็นลอการิทึมของผลคูณ แล้วย้อนเป็นกำลังฐานสาม

ดูวิธีทำ

ขั้นแรกหาโดเมน ต้องมี x−2>0x-2>0 และ x+2>0x+2>0 พร้อมกัน จึงได้ x>2x>2

รวมเป็นลอการิทึมของผลคูณ log⁡3((x−2)(x+2))=2\log_3\big((x-2)(x+2)\big)=2 แล้วเปลี่ยนเป็นรูปกำลัง x2−4=32=9x^2-4=3^2=9 ได้ x2=13x^2=13 จึงมีราก ±13\pm\sqrt{13}

−13-\sqrt{13} ทำให้ x−2x-2 ติดลบ ไม่ผ่านโดเมน รับเพียง 13\sqrt{13} ซึ่งประมาณ 3.613.61 มากกว่า 22 จริง

ข้อ 4 อสมการฐานลด

ระดับกลาง เฉพาะสายเพิ่มเติม

จาก (1/2)x−1<(1/2)3(1/2)^{x-1}<(1/2)^3 คำตอบคือข้อใด

คำตอบ

คำใบ้ขั้นที่ 1

ฐานหนึ่งส่วนสองเป็นฟังก์ชันลด

คำใบ้ขั้นที่ 2

กลับทิศอสมการเมื่อเปรียบเทียบเลขชี้กำลัง

ดูวิธีทำ

ฐาน 12\tfrac{1}{2} อยู่ระหว่างศูนย์กับหนึ่ง ฟังก์ชัน (1/2)x(1/2)^x จึงลด ค่าที่น้อยกว่ามาจากเลขชี้กำลังที่มากกว่า

จึงต้องกลับทิศเมื่อเทียบเลขชี้กำลัง ได้ x−1>3x-1>3 หรือ x>4x>4

ตรวจด้วย x=5x=5 ทางซ้ายได้ (1/2)4=116(1/2)^4=\tfrac{1}{16} ซึ่งน้อยกว่า (1/2)3=18(1/2)^3=\tfrac{1}{8} จริง

ข้อ 5 เรนจ์ของกราฟเลื่อน

ระดับง่าย เฉพาะสายเพิ่มเติม

หาเรนจ์ของ f(x)=3x+2f(x)=3^x+2

คำตอบ

คำใบ้ขั้นที่ 1

ค่ากำลังฐานสามบวกเสมอและเข้าใกล้ศูนย์ได้แต่ไม่ถึง

คำใบ้ขั้นที่ 2

บวกสองแล้วขอบล่างยังไม่ถูกรวม

ดูวิธีทำ

เริ่มจากส่วนที่เป็นกำลัง 3x>03^x>0 ทุกค่า xx บวก 22 ทั้งสองข้างได้ f(x)>2f(x)>2

3x3^x เล็กลงเข้าใกล้ศูนย์ได้เรื่อยๆ เมื่อ xx ติดลบมาก แต่ไม่เคยเป็นศูนย์ f(x)f(x) จึงเข้าใกล้สองแต่ไม่เท่ากับสอง และใหญ่ได้ไม่จำกัด เรนจ์คือ (2,∞)(2,\infty) เส้นกำกับแนวนอนคือ y=2y=2

ข้อ 6 เป้าหมายการเติบโต

ระดับกลาง เฉพาะสายเพิ่มเติม

แบบจำลองเริ่ม 150150 หน่วยและเพิ่มสองเท่าทุกชั่วโมง จะถึง 24002400 หน่วยหลังผ่านไปกี่ชั่วโมง

คำใบ้ขั้นที่ 1

หารปริมาณเป้าหมายด้วยปริมาณเริ่มต้นก่อน

คำใบ้ขั้นที่ 2

หาเลขชี้กำลังของสองที่ให้สัดส่วนนั้น

ดูวิธีทำ

ตั้งแบบจำลอง 150(2t)=2400150(2^t)=2400 เมื่อ tt นับเป็นชั่วโมง

หารด้วยค่าเริ่ม 150150 ก่อน ให้กำลังอยู่ลำพัง ได้ 2t=16=242^t=16=2^4 จึงมี t=4t=4 ชั่วโมง

ตรวจ 150→300→600→1200→2400150 \to 300 \to 600 \to 1200 \to 2400 คูณสองสี่ครั้งพอดี

ข้อ 7 จำนวนรอบครึ่งชีวิต

ระดับกลาง เฉพาะสายเพิ่มเติม

แบบจำลองวัสดุเริ่ม 9696 กรัม ลดครึ่งหนึ่งทุก 33 วัน จะเหลือ 1212 กรัมหลังผ่านไปกี่วัน

คำใบ้ขั้นที่ 1

หารสิบสองด้วยเก้าสิบหกเพื่อหาสัดส่วนคงเหลือ

คำใบ้ขั้นที่ 2

นับรอบครึ่งชีวิตแล้วคูณเวลาต่อรอบสามวัน

ดูวิธีทำ

ตั้งแบบจำลองครึ่งชีวิต 96(1/2)t/3=1296(1/2)^{t/3}=12 เมื่อ tt นับเป็นวัน

หารด้วย 9696 ได้ (1/2)t/3=1296=18=(1/2)3(1/2)^{t/3}=\tfrac{12}{96}=\tfrac{1}{8}=(1/2)^3 ฐานเดียวกันจึงได้ t/3=3t/3=3 คือผ่านไปสามรอบครึ่งชีวิต

แต่ละรอบยาว 33 วัน จึงได้ t=9t=9 วัน ตรวจ 96→48→24→1296 \to 48 \to 24 \to 12

ข้อ 8 ตรวจสูตรที่ใช้ไม่ได้

ระดับยาก เฉพาะสายเพิ่มเติม

ใช้ค่าตัวเลขหักล้างข้อความ log⁡a(M+N)=log⁡aM+log⁡aN\log_a(M+N)=\log_a M+\log_a N แม้ a,M,Na,M,N ผ่านโดเมน

คำใบ้ขั้นที่ 1

เลือกฐานสองและอาร์กิวเมนต์สองค่าที่บวกกันไม่เท่าผลคูณ

คำใบ้ขั้นที่ 2

ตรวจว่าค่าลอการิทึมสองข้างต่างกันจริงก่อนใช้เป็นตัวอย่างค้าน

ดูเฉลยและเกณฑ์ตรวจ

เลือก a=2a=2 และ M=N=2M=N=2 จะได้ข้างซ้าย log⁡24=2\log_2 4=2 และข้างขวา 1+1=21+1=2 ซึ่งยังไม่หักล้าง จึงเลือก M=2,N=4M=2,N=4 แทน ข้างซ้าย log⁡26\log_2 6 แต่ขวา 33 และ 23=8≠62^3=8\ne6 เกณฑ์ตรวจคือต้องได้ค่าต่างกันจริงและทุกอาร์กิวเมนต์บวก

ข้อ 9 เทียบความเป็นกรดด้วย pH

ระดับกลาง เฉพาะสายเพิ่มเติม

ค่า pH นิยามจาก pH=−log⁡[H+]\text{pH} = -\log[\text{H}^+] น้ำมะนาวตัวอย่างหนึ่งมี pH เท่ากับ 22 ส่วนกาแฟดำตัวอย่างหนึ่งมี pH เท่ากับ 55 น้ำมะนาวมีไฮโดรเจนไอออนเข้มข้นกว่ากาแฟกี่เท่า

เท่า

คำใบ้ขั้นที่ 1

pH=−log⁡[H+]\text{pH} = -\log[\text{H}^+] จึงได้ [H+]=10−pH[\text{H}^+] = 10^{-\text{pH}}

คำใบ้ขั้นที่ 2

หารความเข้มข้นของสองสารด้วยกัน แล้วใช้กฎการหารเลขยกกำลัง

ดูวิธีทำ

เปลี่ยน pH กลับเป็นความเข้มข้นตามนิยามลอการิทึม pH=2\text{pH} = 2 แปลว่า log⁡[H+]=−2\log[\text{H}^+] = -2 จึงได้ [H+]=10−2[\text{H}^+] = 10^{-2} ส่วนกาแฟได้ 10−510^{-5}

อัตราส่วนคือ 10−210−5=10−2−(−5)=103=1000\dfrac{10^{-2}}{10^{-5}} = 10^{-2-(-5)} = 10^3 = 1000 เท่า

pH ต่างกัน 33 หน่วย แต่ละหน่วยคือสิบเท่า สามหน่วยจึงเป็น 10×10×1010 \times 10 \times 10 ไม่ใช่ 33 เท่า และไม่ใช่ 52\tfrac{5}{2} เท่า

ข้อ 10 ปีเต็มแรกที่ราคาเพิ่มเป็นสองเท่า

ระดับยาก เฉพาะสายเพิ่มเติม

ราคาสินค้าชิ้นหนึ่งตอนนี้ 100100 บาท ปรับขึ้นปีละ 10%10\% จากราคาของปีก่อน ปรับปีละครั้ง ต้องผ่านไปอย่างน้อยกี่ปีเต็ม ราคาจึงเป็นอย่างน้อย 200200 บาท

ปี

คำใบ้ขั้นที่ 1

ตั้งอสมการ 100(1.1)n≥200100(1.1)^n \ge 200 แล้วหารด้วย 100100

คำใบ้ขั้นที่ 2

ใส่ log⁡\log ทั้งสองข้าง ได้จุดแบ่ง log⁡2log⁡1.1\dfrac{\log 2}{\log 1.1}

คำใบ้ขั้นที่ 3

ตรวจจำนวนเต็มสองค่าที่อยู่รอบจุดแบ่ง

ดูวิธีทำ

ขึ้น 10%10\% คือคูณด้วย 1.11.1 หลัง nn ปีราคาเป็น 100(1.1)n100(1.1)^n ต้องการ 100(1.1)n≥200100(1.1)^n \ge 200 หรือ (1.1)n≥2(1.1)^n \ge 2

ใส่ log⁡\log ทั้งสองข้างแล้วย้ายกำลังลงมา nlog⁡1.1≥log⁡2n\log 1.1 \ge \log 2 เพราะ log⁡1.1\log 1.1 เป็นบวก หารแล้วทิศเดิม ได้ n≥log⁡2log⁡1.1n \ge \dfrac{\log 2}{\log 1.1} ประมาณ 7.277.27

ราคาเปลี่ยนปีละครั้ง จึงตรวจจำนวนเต็มข้างเคียง (1.1)7(1.1)^7 ประมาณ 1.9491.949 ยังไม่ถึง 22 ส่วน (1.1)8(1.1)^8 ประมาณ 2.1442.144 ถึงแล้ว คำตอบคือ 88 ปี

ถ้าคิดว่าขึ้นปีละ 1010 บาทเท่ากันทุกปีจะได้ 1010 ปี ซึ่งผิด เพราะการขึ้นเป็นร้อยละของราคาใหม่ ไม่ใช่ของราคาเดิม